कृष्ण जि.सी./जलजला, पर्वत, नेपालमा गणतन्त्र स्थापनाको १७ वर्ष बितिसक्दा पनि जनताले अपेक्षा गरेजस्तो सुशासन, समृद्धि र स्थायित्व पाउन सकेका छैनन्। परिवर्तनको नाममा पटक–पटक सरकार फेरिए, नेताहरू फेरिए, तर प्रवृत्ति उस्तै रहँदा नागरिकमा निराशा बढ्दै गएको देखिन्छ।
एकपटक राजा जीवनभर सत्तामा रहने व्यवस्थालाई अन्त्य गर्दै प्रजातन्त्र, पछि गणतन्त्र स्थापनासम्मको लामो संघर्ष गरियो। देशले प्रणाली बदलेको छ, तर सोच र संस्कार भने पुरानै देखिन्छ। अहिले पनि एउटै व्यक्ति पटक–पटक प्रधानमन्त्री बन्ने, उहीँ अनुहार सत्तामा टिकिरहने, पार्टी अध्यक्षको पद दशकौंसम्म कब्जामा राख्ने अवस्था रहँदा “व्यवस्था फेरियो कि अनुहार मात्र?” भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको छ।
प्रणाली होइन, प्रवृत्तिमा परिवर्तन आवश्यक राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्—व्यवस्थाले मार्ग देखाउँछ, तर त्यो मार्गमा हिँड्न प्रवृत्तिको शुद्धता आवश्यक हुन्छ। जनताले साँचो अर्थमा परिवर्तन तब महसुस गर्न सक्छन् जब शासन गर्नेहरूको सोचमा जनताको भावना झल्किन्छ, जब सत्ता सेवा बनिन्छ, र जब नागरिक पनि विवेकयुक्त निर्णयमा अग्रसर हुन्छन्।
अब जनता पनि बुझ्दै गएका छन्, अनुहार होइन, दृष्टिकोण बदल्नुपर्ने हो। यदि नेताहरू सधैं एकै प्रवृत्तिमा अडिग रहन्छन् भने लोकतन्त्रको मूल्य गुम्न सक्छ। नागरिक चेतना र नेताको जिम्मेवारी व्यवस्था फेरिएको १७ वर्षपछि पनि भ्रष्टाचार, बेरोजगारी, शिक्षा र स्वास्थ्यमा सुधार नहुनु गम्भीर विषय हो। जनताको अपेक्षा छ– विकास होस्, समानता होस्, र जवाफदेही शासन प्रणाली होस्। तर त्यो सम्भव छैन जबसम्म सोचको परिवर्तन हुँदैन।
विश्लेषकहरू भन्छन्—अब जनताले पनि अन्धभक्त होइन, विवेकशील मतदाताको भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ। नेताहरूले पनि पदको लिप्सा होइन, नीतिको प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्छ। जनप्रतिनिधि जनसेवक बन्न नसकेसम्म लोकतन्त्र नाम मात्रको प्रणालीमा सीमित हुनसक्छ।
गाउँपालिकादेखि संघीय राजधानीसम्म एउटै कुरा लागू हुन्छ—व्यवस्थाको परिवर्तनले ढोका खोलेको हो, तर त्यो ढोकाबाट अघि बढ्न सोचको परिवर्तन अपरिहार्य छ। राजा गएका छन्, तर राजतन्त्रको प्रवृत्ति अझै ज्यूँदो छ। अब सोच बदल्न सक्यौं भनेमात्र साँचो गणतन्त्रको अनुभूति हुनेछ। अब समय आएको छ—सत्ता होइन, सोच बदल्ने। अनुहार होइन, विचार बदल्ने। तव मात्र देश बदल्ने आशा गर्न सकिन्छ।
