शिक्षाको नयाँ आयाम: बेनी नगरपालिकाको “हामी सक्छौं, हामी गर्छौं” कार्यक्रम

देवी सुबेदी जि.सी./ म्याग्दी, असार-२२,  किताबी ज्ञानमै सीमित रहेको परम्परागत शिक्षा प्रणालीमा आमूल परिवर्तन ल्याउने उद्देश्यले म्याग्दीको बेनी नगरपालिकाले सुरु गरेको कार्यक्रम  “हामी सक्छौं, हामी गर्छौं”  अहिले व्यावसायिक सीपमा आधारित विद्यालय शिक्षाको राष्ट्रिय उदाहरण बन्न थालेको छ। सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरू अब केवल पाठ्यपुस्तकको ज्ञानमा होइन, आत्मनिर्भर बन्ने सीपमा पनि दक्ष हुँदैछन्।

“विद्यार्थीहरू कपाल काट्छन्, वायरिङ गर्छन्, च्याउ फलाउँछन्, ट्र्याक्टर मर्मत गर्छन्”  यस्तो सुन्दा कुनै प्राविधिक संस्थाको गतिविधि जस्तो लाग्न सक्छ। तर यो बेनी नगरपालिकाका सामुदायिक विद्यालयहरूको वास्तविक दृश्य हो। २०७९/८० मा १० विद्यालयबाट सुरु गरिएको कार्यक्रम २०८१/८२ मा १६ वटै माध्यमिक विद्यालयमा विस्तार भइसकेको छ। हरेक विद्यालयले १ लाख रुपैयाँ बराबरको सीप विकास अनुदान प्राप्त गरेको छ। यस वर्ष १२ वटा विद्यालयले कार्यक्रमको लागी सस्म्झौता गरी कार्यक्रम सम्पन्न गरिसकेका छन् ।

 विद्यालयहरूमा सिकाइको विविधता

बेनी नगरपालिकाका नगर प्रमुख सुरत केसीले, ‘माध्यमिक तहको शिक्षा हासिल गरेका विद्यार्थीले आफ्नो रुचिअनुसारको व्यवसाय गरी आयआर्जन र आफ्नो घर, टोल छिमेकमा आवश्यक पर्ने काम गर्न सक्ने बनाउने उद्देश्यले सीपमूलक तालिम सञ्चालन भएको र  दक्ष, सीपयुक्त जनशक्ति उत्पादन गरेर रोजगारी सिर्जना, स्वरोजगार बन्ने सहयोग पुग्ने कार्यक्रमले उद्देश्य राखेको बताउनुभयो ।

बाल मन्दिर माविमा प्लाम्बिंग तालिम लिएका  एक विद्यार्थी भन्छन,  “अब हामी साना–ठूला काम आफैँ गर्न सक्छौं, अब भविष्यप्रति डर छैन। घरमा आउने प्लम्बिंग सम्बन्धि साना साना समस्या सजिलै समाधान गर्न सक्छौं ”

यो भनाइले उनीहरूमा विकास भएको आत्मनिर्भर सोच, व्यवहारिक क्षमताप्रति विश्वास, र भविष्यप्रति सकारात्मक दृष्टिकोणलाई स्पष्ट रूपमा झल्काउँछ। यस्तो आत्मविश्वास केवल सीप सिकाएर संभव हुँदैन, यो त व्यवहारमै आधारित सिकाइबाट निर्माण हुने मानसिकता हो।

शिक्षकहरू पनि कक्षाको परिवर्तित माहोल देखेर उत्साहित छन्। बेनी सामुदायिक माविका प्राधानाध्यापक दिपक श्रेष्ठले यसको प्रभाव समग्र सिकाइमा परेकोसमेत बताउनुभयो “कक्षा थप जीवन्त बनेको छ, विद्यार्थीहरू बढी सक्रिय छन्, सिकाइ व्यवहारमा देखिन्छ ।

त्यसैगरी बाल मन्दिर माविका प्राधानाध्यापक सुरेन्द्र प्रसाद केसीले, यहाँ अघिल्लो वर्ष तालिम लिएका विद्यार्थीहरुले विद्यालयकै नव निर्मित भवनमा वायारिंग गरेको बताउनुभयो ।

यसको तात्पर्य हो अब कक्षा कोठा केवल सुन्ने–लेख्ने ठाउँ होइन, अनुभव गर्ने, प्रयोग गर्ने र समस्या समाधान गर्ने प्रयोगशालामा रूपान्तरण भइसकेको छ। विद्यार्थीहरू ‘सिक्ने’ मात्र होइन, ‘गर्ने’ अभ्यासमा लागेका छन्, जसले शिक्षालाई जीवन्त  बनाएको छ।

यी परिवर्तनहरू केवल शैक्षिक सुधारका संकेत होइनन्, शिक्षाको मुख्य उद्देश्य — “जीवनका लागि तयार पार्ने” —  सार्थक यात्राका सूचक हुन्। अब विद्यालय केवल पढ्ने ठाउँ मात्रै  होइन, सीपको प्रयोगशाला बन्दै गएका छन् । कक्षा कोठा अब आत्मनिर्भर भविष्यको निर्माणस्थल बनेको छ।

बेनी नगरपालिकाको “हामी सक्छौं, हामी गर्छौं” अभियानले शिक्षा प्रणालीमा देखिने मात्रिक सुधारहरू भन्दा धेरै गुणात्मक सुधारहरु छन् । यसले विद्यार्थीहरूको आत्मविश्वासमा वृद्धि गराएको त छ नै अझै बढी  स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्ने देखिन्छ ।

विद्यार्थीहरूमा देखिएको आत्मनिर्भरता, स्थानीय अर्थतन्त्रमा योगदान र रोजगारी सिर्जना  गर्न सक्ने  सम्भावना यस अभियानको सफलताको स्पष्ट प्रमाण हुन्। यस्ता उपलब्धिहरूले युवा पलायनको सोचमा  कमी ल्याएको छ, भने सामुदायिक विद्यालयप्रतिको स्थानीय विश्वास पुनःस्थापित गरेको छ। यी सबै संकेतहरू दिगो विकास र समावेशी शिक्षाको आवश्यकतामा केन्द्रित छन्।

विद्यालयहरूको विद्यार्थी भर्ना दरमा वृद्धिले अभिभावकहरूको बढ्दो चासो र स्थानीय जनप्रतिनिधिहरूको बजेट थप गर्ने उत्साहको थपिदिएको छ । यसले विद्यालय र समुदायबीचको सहकार्य सुदृढ भएको प्रमाणित गर्छ।

यद्यपि, अभियानका क्रममा केही चुनौतीहरू पनि देखिएका छन्। दक्ष प्रशिक्षकको अभावले गुणस्तरीय तालिमको निरन्तरता कमजोर पार्ने सम्भावना छ। उपकरण व्यवस्थापनमा समस्या आउँदा तालिमका प्रभावहरू सीमित हुन सक्छन्। साथै, तालिमपछि निरन्तर अभ्यासको अभावले सिकाइको स्थायित्वमा असर पुर्‍याउन सक्छ।

तर बेनी नगरपालिकाले यी चुनौतीहरूको समाधानका लागि ठोस रणनीति बनाएको छ। स्थानीय प्रशिक्षक उत्पादन, विभिन्न साझेदारीहरूको विस्तार र फलोअप कार्यक्रममार्फत दीर्घकालीन सफलताको आधार तयार पार्न खोजिएको छ। भविष्यमा, तालिमलाई केवल सीप विकासमा सीमित नराखी यसलाई स्थानीय उद्यमशीलता र बजारसँग जोड्ने योजना बनाइएको छ।  साथै, बजार पहुँच विस्तार गरेर उत्पादक र उपभोक्ताबीचको दूरी घटाउने लक्ष्य राखिएको छ। अन्ततः, स्वरोजगारलाई विद्यालय शिक्षासँग एकीकृत गर्दै विद्यार्थीहरूलाई प्रारम्भिक चरणदेखि नै व्यावसायिक र उद्यमशील सोच विकास गर्ने योजना अघि बढाइएको छ।

यसरी, बेनी नगरपालिकाको यो अभियान केवल शिक्षा सुधारको पहल नभई, समग्र ग्रामीण विकास र आर्थिक रूपान्तरणको आधार बन्ने सम्भावना राख्दछ। सफल कार्यान्वयन र निरन्तर समर्थनले यसले दीर्घकालीन प्रभावहरू निम्त्याउनेछ र अन्य स्थानीय तहका लागि प्रेरणादायी नमूना बन्न सक्छ।