सन् १९५० को जुन ३ तारिख। संसारको दशौं उच्च शिखर अन्नपूर्ण-१ (८,०९१ मिटर) मा पहिलो पटक मानिसको पाइला पर्यो। फ्रान्सेली आरोही मौरिस हर्जोग र लुइस लचेनले रच्दै गरेको इतिहासले नेपालको पर्वतारोहण जगतमा नयाँ अध्यायको सुरुवात गर्यो। आज, ७५ वर्षपछि, त्यही पवित्र भूमिमा हीरक महोत्सवको धूमधामका साथ मनाइँदैछ यो एउटा ऐतिहासिक उपलब्धि हो।
नारच्याङ बेसीदेखि सुरु भएको यो विशेष यात्रामा इतिहासकै पुनरावृत्ति भइरहेको छ। मौरिस हर्जोगका छोरा माथिएस हर्जोग र नाति इथेन हर्जोगसहित विदेशी र स्वदेशी दुई सयजना सहभागीहरूको टोलीले आफ्ना पुर्खाहरूको पाइला मिलाउँदै चार हजार एक सय मिटर उचाइमा रहेको अन्नपूर्ण आधार शिविरतर्फको यात्रा गरिरहेका छन्।
“बुवाले प्रयोग गरेको पदमार्गमा हिँड्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी लागेको छ,” भन्छन् माथिएस हर्जोग। उनका आँखामा त्यो गर्व र भावना देख्न सकिन्छ जुन एक छोराले आफ्ना बुवाको ऐतिहासिक उपलब्धिलाई सम्झिँदा महसुस गर्छ।
यो केवल पर्वतारोहणको उत्सव मात्र नभएर सांस्कृतिक संगमको चमत्कारिक दृश्य पनि बनेको छ। फ्रान्स, बेलायत, भारत र इटलीका कलाकारहरूले स्थानीय मगर संस्कृतिसँग मिलेर एउटा अनौठो सांस्कृतिक बगैंचा सिर्जना गरेका छन्। आधार शिविरमा हुने सांगीतिक कार्यक्रमले हिमालको मौनतालाई तोडेर नयाँ जीवन फुकिरहेको छ।
अन्नपूर्ण गाउँपालिकाका आठवटै वडाको सहभागितामा हुने पुर्खौली नृत्य, झाँकी र खुला नृत्य प्रतियोगिताले स्थानीय संस्कृतिलाई जीवन्त बनाउने छ। यो महोत्सवले देखाएको छ कि पर्वतारोहण केवल व्यक्तिगत उपलब्धि नभएर सांस्कृतिक एकताको प्रतीक समेत हुन सक्छ।
इतिहासका पानाहरूमा लेखिएको यो कथामा केवल विदेशी आरोहीहरूको नाम मात्र छैन। पहिलो नेपाली आरोही सोनाम वाङचुक शेर्पाको योगदानलाई पनि सम्मान गर्दै उनको शालिक स्थापना गरिने छ। यसले नेपाली पर्वतारोहीहरूको योगदानलाई मान्यता दिने काम गरेको छ।
आधार शिविरमा स्थापना हुने खुला संग्रहालयले भावी पुस्ताहरूलाई यो इतिहासलाई नजिकबाट महसुस गर्ने अवसर प्रदान गर्नेछ। मौरिस हर्जोग पदमार्गको उद्घाटनले यो क्षेत्रलाई पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा थप लोकप्रिय बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
हीरक जयन्तीको विशेषता यो छ कि यसले पर्वतारोहणलाई विभिन्न कोणबाट प्रस्तुत गरेको छ। आधार शिविरदेखि नारच्याङ गाउँसम्मको ३० किलोमिटर दूरीको म्याराथन प्रतियोगितामा सहभागी ४२ जना धावकहरूले देखाएको छ कि पर्वतीय खेलकुदको क्षेत्रमा नेपालको सम्भावना कति ठूलो छ।
पदयात्रा र म्याराथनको यो संयोजनले पर्यटन र खेलकुदलाई एकसाथ प्रवर्द्धन गर्ने नयाँ मोडल प्रस्तुत गरेको छ। यसले हिमाली पर्यटनमा नयाँ आयाम थप्ने सम्भावना देखाएको छ।
महोत्सवको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष साहित्यिक धरोहरको संरक्षण हो। हर्जोगले लेखेको र फ्रान्सेली राजदूतावासले अनुवाद गरेको पुस्तक ‘द अन्नपूर्ण’ को विमोचनले यो उपलब्धिलाई लिखित रूपमा संरक्षण गर्ने काम गरेको छ। यो पुस्तकले भावी पुस्ताहरूलाई त्यो युगको संघर्ष र सफलताको कथा सुनाउनेछ।
अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय संग्रहालय पोखरालाई हस्तान्तरण हुने हर्जोगका उपकरणहरूले यो संग्रहालयलाई विश्वस्तरीय बनाउने दिशामा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ।
अन्नपूर्ण गाउँपालिका–४ का वडाध्यक्ष लोकबहादुर पुनको भनाइमा, “७५ वर्षपछि पहिलो पटक सम्बन्धित भूगोलमा यस्तो कार्यक्रम गर्न थालिएको हो।” यसले देखाउँछ कि स्थानीय समुदायले आफ्नो भूमिकालाई बुझेको छ र पर्यटन विकासमा सक्रिय सहभागिता जनाएको छ।
नेपाल पर्यटन बोर्ड, नेपाल पर्वतारोहण संघ र अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजनाको सहकार्यले यो महोत्सवलाई संस्थागत रूप दिएको छ। यसले भविष्यमा यस्ता कार्यक्रमहरूको निरन्तरता सुनिश्चित गर्नेछ।
घोडेपानी पुनहिलमा हुने पदयात्रा कार्यक्रमले यो क्षेत्रका अन्य पर्यटकीय स्थलहरूलाई समेत प्रवर्द्धन गर्ने काम गरेको छ। यसले एकीकृत पर्यटन विकासको नयाँ मोडल प्रस्तुत गरेको छ।
प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको प्रमुख आतिथ्यतामा हुने मुख्य कार्यक्रमले यो महोत्सवलाई राष्ट्रिय महत्त्वको कार्यक्रमको मान्यता दिएको छ। यसले नेपालको पर्वतारोहण क्षेत्रको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानलाई थप बलियो बनाउनेछ।
अन्नपूर्ण आरोहणको हीरक जयन्ती केवल बितेको इतिहासको उत्सव मात्र नभएर भविष्यको सम्भावनाको द्वार समेत हो। यसले देखाएको छ कि नेपालको पर्वतारोहण र पर्यटन क्षेत्रमा कति ठूलो सम्भावना छ।
७५ वर्षअघि मौरिस हर्जोग र लुइस लचेनले बनाएको बाटोमा आज हजारौं पर्यटकहरू हिँडिरहेका छन्। उनीहरूको त्यो साहसिक कदमले नेपाललाई विश्वको पर्वतारोहण नक्सामा स्थापना गर्यो। आज, त्यही भूमिमा मनाइँदै गरेको यो महोत्सवले नेपालको पर्वतारोहण इतिहासमा नयाँ अध्याय थप्दैछ।
हिमालको शिखरमा फहराउने त्यो विजयी झण्डा आज पनि नेपालको गौरवको प्रतीक बनेर फहरिरहेको छ। अन्नपूर्ण आरोहणको हीरक जयन्तीले त्यो गौरवलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने काम गरेको छ।
