म्याग्दी, असोज-३, राष्ट्रिय शिक्षा दिवसको अवसर। मञ्चमा पालैपालो उभिँदै थिए साना बालबालिका। उमेरले उनीहरू प्राथमिक तहमा थिए, तर हातमा समातेको नेपाली पाठ्यपुस्तकका अक्षरलाई स्पष्ट, शुद्ध र प्रभावकारी रूपमा उच्चारण गर्दै आफ्नो पढाइ सीप प्रस्तुत गरिरहेका थिए।
यो कुनै नियमित कक्षा थिएन। म्याग्दीमा आयोजना गरिएको जिल्लास्तरीय पढाइ सीप प्रतियोगिता थियो, जहाँ कक्षा १ देखि ५ सम्मका विद्यार्थीहरूले आफ्नो पठन क्षमता प्रस्तुत गरे।
शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ म्याग्दीको आयोजनामा भएको प्रतियोगितामा जिल्लाका सामुदायिक तथा संस्थागत विद्यालयका विद्यार्थी सहभागी भए। प्रतियोगिताको उद्देश्य केवल उत्कृष्ट पढ्ने विद्यार्थी छनोट गर्नु मात्र थिएन, प्राथमिक तहदेखि नै बालबालिकामा शुद्ध उच्चारण, स्पष्ट वाचन र प्रभावकारी पठनको बानी विकास गर्नु थियो।
पढाइ विद्यालय शिक्षाको आधारभूत सीप हो। तर कक्षाकोठामा विद्यार्थीले अक्षर चिन्न र पाठ पढ्न सके पनि त्यसलाई शुद्ध उच्चारण र अर्थपूर्ण ढंगले प्रस्तुत गर्न नसक्ने समस्या अझै देखिन्छ।
शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइका अनुसार माथिल्ला कक्षामा पुगेका विद्यार्थीहरूले समेत नेपाली भाषाका पाठ तथा पाठ्यसामग्री शुद्ध रूपमा उच्चारण गर्न नसक्ने अवस्था देखिएपछि प्राथमिक तहदेखि नै पठन सीपमा ध्यान दिन आवश्यक ठानिएको हो।
त्यही आवश्यकतालाई व्यवहारमा उतार्ने प्रयासका रूपमा प्रतियोगिता आयोजना गरिएको हो।
प्रतियोगिताले विद्यार्थीलाई पाठ पढ्ने अभ्याससँगै आफ्ना कमजोरी पहिचान गर्ने र अरूसामु आत्मविश्वासका साथ प्रस्तुत हुने अवसरसमेत दिएको छ। एउटा सानो मञ्चमा उभिएर पाठ वाचन गर्ने अनुभवले उनीहरूमा भाषा प्रयोगसँगै सार्वजनिक प्रस्तुति र आत्मविश्वासको विकासमा पनि सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
म्याग्दीका ६ स्थानीय तहमध्ये रघुगंगा गाउँपालिका बाहेकका पाँच पालिकाबाट कक्षा १ देखि ५ सम्मका प्रति कक्षा एक–एक जना गरी २५ जना विद्यार्थी प्रतियोगितामा सहभागी भएका थिए। रघुगंगा गाउँपालिकाअन्तर्गतको मालिका आधारभूत विद्यालयले भने स्वतःस्फूर्त रूपमा सहभागिता जनाएपछि कुल सहभागी संख्या २८ पुगेको थियो।
कक्षा १ देखि ५ सम्मका विद्यार्थीहरूलाई उनीहरूको तहअनुसार प्रतिस्पर्धामा सहभागी गराइएको थियो। साना कक्षाका विद्यार्थीका लागि अक्षर र शब्दको शुद्ध उच्चारण महत्त्वपूर्ण थियो भने माथिल्ला कक्षाका विद्यार्थीले पाठलाई स्पष्टता र प्रभावकारितासहित प्रस्तुत गर्ने चुनौती सामना गरे।
कक्षा १ तर्फ सर्वोदय माध्यमिक विद्यालय, अन्नपूर्ण गाउँपालिकाकी सुप्रिना सुनार प्रथम भइन्। धवलागिरी गाउँपालिकाकी सेजा थापा दोस्रो र बेनी सामुदायिक माध्यमिक विद्यालयका उत्सव सापकोटा तेस्रो भए।
कक्षा २ तर्फ लिटल गार्डेन एकेडेमी, बेनी नगरपालिकाकी सभ्यता भण्डारी प्रथम भइन्। शारदा माध्यमिक विद्यालय, मंगला गाउँपालिकाका अजन घर्ती दोस्रो तथा रुम इङ्लिस बोर्डिङ स्कुल, मालिका गाउँपालिकाकी सीमा सेन्चुरी तेस्रो भइन्।
कक्षा ३ तर्फ पनि लिटल गार्डेन एकेडेमीकी जेनिसा कुँवर प्रथम भइन्। मालिका गाउँपालिकाको मालिका आधारभूत विद्यालयका प्रिन्स रोका दोस्रो र रघुगंगा गाउँपालिकाको मालिका आधारभूत विद्यालयका निरोज छन्त्याल तेस्रो भए।
कक्षा ४ तर्फ धवलागिरी एकेडेमी, ताकमकी आरोही गुरुङ प्रथम भइन्। लिटल गार्डेन एकेडेमीका साहित्य रेग्मी दोस्रो र मालिका गाउँपालिकाको देउराली माध्यमिक विद्यालयका विद्यार्थी तेस्रो स्थानमा रहे।
कक्षा ५ तर्फ माउन्ट एभरेस्ट आवासीय माध्यमिक विद्यालय, बेनीकी अनिस्का विक प्रथम भइन्। रघुगंगा गाउँपालिकाको मालिका आधारभूत विद्यालयका योगेश पुन दोस्रो तथा धवलागिरी गाउँपालिका, सिवाङको हेम माध्यमिक विद्यालयका आविष्कार सुवेदी तेस्रो भए।
विद्यालय शिक्षामा पढाइ सीपलाई प्रायः पाठ्यक्रम पूरा गर्ने प्रक्रियाको एउटा हिस्सा मानिन्छ। तर बालबालिकाले केवल पढ्न सक्ने होइन, बुझेर, शुद्ध र स्पष्ट रूपमा पढ्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।
यस दृष्टिले पढाइ सीप प्रतियोगिताले पुरस्कार र स्थान निर्धारणभन्दा परको सन्देश दिन्छ—बालबालिकाको सिकाइको आधारभूत तह बलियो बनाउन विद्यालय र शिक्षकले पठन अभ्यासलाई निरन्तर प्राथमिकता दिनुपर्छ।
शैक्षिक गुणस्तर सुधारलाई दिगो बनाउन व्यावहारिक ज्ञान र सीपलाई कक्षाकोठाको सिकाइसँग जोड्नुपर्ने आवश्यकता छ। यस्तो गतिविधिले विद्यार्थीभित्र लुकेको प्रतिभा बाहिर ल्याउनुका साथै सिकाइलाई प्रतिस्पर्धात्मक, सिर्जनात्मक र व्यवहारिक बनाउन सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
शिक्षा विकास तथा समन्वय अधिकारी मतिलाल चपाईंका अनुसार यस्ता कार्यक्रममार्फत विद्यार्थीको पठन सीप विकाससँगै उनीहरूको प्रतिभा प्रस्फुटनमा समेत सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
अन्ततः एउटा बालबालिकाले पाठ्यपुस्तकको पाना शुद्धसँग पढ्न सक्नु सामान्य उपलब्धिजस्तो देखिएला। तर त्यही क्षमताले उसको भाषा, बुझाइ, आत्मविश्वास र आगामी सिकाइको आधार निर्माण गर्छ। त्यसैले म्याग्दीमा भएको यो प्रतियोगिता एउटा दिनको प्रतिस्पर्धा मात्र नभई बालबालिकामा पढ्ने संस्कार र पठन सीप विकास गर्ने प्रयासका रूपमा पनि हेर्न सकिन्छ।
