स्वास्थ्य सचेतनाको नयाँ सुरुवात : बेनीमा नसर्ने रोग स्क्रिनिङ अभियान

कृष्ण जिसी/म्याग्दी, माघ-१४, 

नेपालमा नसर्ने रोग (Non-Communicable Diseases) पछिल्ला वर्षहरूमा गम्भीर सार्वजनिक स्वास्थ्य चुनौतीका रूपमा देखा परेका छन् । प्रेसर, मधुमेह, मुटु रोग, क्यान्सर र मिर्गौला सम्बन्धी रोगले नागरिकको जीवनशैली, पारिवारिक अर्थतन्त्र र स्वास्थ्य प्रणालीमा दीर्घकालीन असर पारिरहेको छ । हिमाली जिल्ला म्याग्दी पनि यस समस्याबाट अछुतो छैन ।

यही सन्दर्भमा बेनी नगरपालिकाले समुदायस्तरमा नसर्ने रोगको स्क्रिनिङ क्याम्प तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको छ । माघ १५ देखि ३० गतेसम्म नगरका विभिन्न स्थानमा सञ्चालन हुने यस अभियानले स्वास्थ्य संस्थाको पहुँचभन्दा टाढा रहेका टोलबस्तीका नागरिकलाई प्रत्यक्ष सेवा पुर्‍याउने उद्देश्य लिएको छ । यस पहललाई स्थानीय सरकारको जिम्मेवार र समयसापेक्ष कदमका रूपमा लिन सकिन्छ ।

नगरपालिकाको तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्षमा हालसम्म ८० जना बिरामीलाई उपचार सहुलियतका लागि सिफारिस गरिएको छ । यसले समुदायमा नसर्ने रोगको अवस्था क्रमशः पहिचान हुँदै गएको संकेत गर्छ । धेरै नागरिकलाई आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाबारे जानकारी नहुनु सामान्य चुनौती हो । त्यसैले स्क्रिनिङ कार्यक्रमले रोगको प्रारम्भिक पहिचानमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ ।

तर नसर्ने रोगको दीर्घकालीन नियन्त्रण केवल परीक्षण र औषधिमा सीमित हुन सक्दैन । स्वस्थ खानपान, नियमित शारीरिक गतिविधि, मानसिक स्वास्थ्य संरक्षण तथा धूम्रपान र मद्यपान नियन्त्रणजस्ता व्यवहार परिवर्तन यसको आधार हुन् । यस कारण स्क्रिनिङ क्याम्पसँगै परामर्श सेवा, पोषण शिक्षा र जीवनशैली सुधार कार्यक्रमलाई सँगसँगै अघि बढाउनु आवश्यक देखिन्छ ।

नगर उपप्रमुखले ३० वर्षमाथिका सबै नागरिकको स्वास्थ्य परीक्षण गर्ने लक्ष्य लिएको बताउनुभएको छ । यो लक्ष्य महत्वाकांक्षी भए पनि समुदायको सहयोगबिना सम्भव हुँदैन । विद्यालय, महिला समूह, आमा समूह, युवा क्लब र स्वयंसेवकमार्फत जनचेतना विस्तार गर्न सकेमा कार्यक्रम अझ प्रभावकारी बन्न सक्छ ।

राष्ट्रिय तहमा पनि नसर्ने रोग नियन्त्रणका लागि विभिन्न नीति तथा कार्यक्रम अघि बढाइएका छन् । स्थानीय तहले ती कार्यक्रमलाई आफ्नो सन्दर्भअनुसार कार्यान्वयन गर्दै समुदायसँग जोड्न सक्नु नै यसको सफलता हो । दुर्गम बस्तीमा सेवा विस्तार, औषधिको निरन्तर आपूर्ति र रिफर प्रणालीलाई व्यवस्थित गर्न सकेमा यस अभियानले दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।

बेनी नगरपालिकाको यो पहल स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार गर्ने दिशामा एउटा सकारात्मक कदम हो । यसलाई एकपटकको कार्यक्रमका रूपमा नभई निरन्तर अभियानका रूपमा विकास गर्न सकिएमा नागरिकको जीवनशैलीमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सकिन्छ । रोग लागेपछि उपचारभन्दा पनि रोग लाग्न नदिनु सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो भन्ने सन्देशलाई व्यवहारमा उतार्ने अवसर यही हो ।

नसर्ने रोग नियन्त्रणका लागि सरकार, स्वास्थ्यकर्मी र नागरिकबीच सहकार्य अपरिहार्य छ । समुदायस्तरमै सचेतना बढ्दै गएमा स्वस्थ समाज निर्माणको आधार बलियो हुनेछ । बेनी नगरपालिकाको यो अभियान त्यसै दिशातर्फको आशालाग्दो सुरुवात हो ।

अन्ततः नसर्ने रोगसँगको लडाइँ केवल स्वास्थ्य कार्यक्रम होइन, जीवनशैली सुधारको साझा अभियान हो । यस अभियानमा सबैको सहभागिताले मात्र दीगो स्वास्थ्य समाज निर्माण सम्भव हुनेछ ।